Historische molentour in jeneverstad Schiedam

Een oer-Hollands product is jenever, de bekende sterke drank gemaakt op basis van granen. In het buitenland bekend als ‘Dutch gin’, al volstaat een simpel ‘Hollands’ ook. Tegenwoordig wordt jenever geproduceerd in fabrieken, maar vroeger gebeurde dat in branderijen. De industrie was zo groot dat molens speciaal voor de jeneverproductie maalden. In Schiedam zijn er een paar bewaard gebleven en tot op heden draaien deze historische wolkenkrabbers nog steeds op volle toeren. De Buik bracht een bezoekje aan de stad der branderijen en vloog terug in de tijd.

De jeneverindustrie was booming in de 19e eeuw. Het goedje werd wereldwijd erkend en geëxporteerd. In veel contreien is een Schiedammertje dan ook synoniem voor een glaasje jenever. De molens groeiden mee met de toenemende export en daarom vind je in Schiedam de hoogste molens ter wereld.

Stichting De Schiedamse Molens opent vandaag exclusief zijn deuren voor ons selecte gezelschap. MissPublicity neemt het food-gedeelte voor haar rekening. Tijdens onze molentour zullen we bij elke molen een hapje of drankje vinden, meestal een product dat iets te maken heeft met de molens. Zo bakken Sajoer en STROOP hun lekkernijen met het meel afkomstig van deze reuzen.

Molen De Kameel (1715, herbouwd in 2010)

Startpunt van onze molentour is molen De Kameel. Eén van de eerste molens uit het jenevertijdperk en daarom wat kleiner van stuk. Paul (pr-man bij De Schiedamse Molens) neemt het woord: “De Kameel is één van de weinige molens met een grot. Die grot zorgde ervoor dat boten een gedeelte van de molen in konden varen en op die manier konden laden en lossen.”

Café Sjiek

We passeren het Zakkendragershuisje (1725), de bibliotheek in de Korenbeurs (1786) en maken een korte stop bij de tijdelijke locatie van café Sjiek. We proeven een vegetarisch worstenbroodje gebakken door Het Blauwe Hek en ontvangen een knapperige mueslikoek voor later. Ook vertelt Hugo, directeur van de Schiedamse Molens, trots dat het Vlaamsch Broodhuys een van de vele afnemers van hun meel is. 

Restauratie Werkplaats Schiedam (1989)

Op de Elzesteeg treffen we Restauratie Werkplaats Schiedam aan. Zij nemen de zorg, het onderhoud en de restauratie van voornamelijk Schiedamse molens, maar ook andere molens in de regio en in Zeeland voor hun rekening. De werkplaats zelf was ooit een branderij en fungeerde tot de jaren ‘70 als autosloperij. Pas in 1989 mochten de molenmakers tijdelijk intrekken. Dit bleek later de redding van de werkplaats. Een molenmaker vertelt: “Onze stichting is natuurlijk een erfgoedstichting met als primaire taak het behouden van monumentale molens. Maar wij willen ook onze kennis overdragen en de pure ambacht behouden.”

Molen De Walvisch (1794)

Het is de bedoeling dat alle molens uiteindelijk een transitie ondergaan. Door de vier bedrijven die zich rond de jaren ‘90 in De Walvisch vestigden, was de molen gevuld met allerlei soorten vloeren, verdiepingen en een wirwar aan wanden. “Je voelde de hele molen niet meer, dus bouwen wij hier samen met het jenevermuseum nu een museum en molenwinkel”, aldus Hugo.

Molen De Drie Koornbloemen (1770)

Wegens de verbouwing van De Walvisch, is de molenwinkel tijdelijk gehuisvest in molen De Drie Koornbloemen. Er zijn hier in totaal zo’n vierhonderd verschillende producten te koop: van allerlei bakmixen tot streekproducten en taartversieringen. 

Bij binnenkomst wachten drie verschillende zelfgemaakte baksels ons op. De notencake is verkrijgbaar in de winkel, de kokosbollen volgen zeer spoedig en het Italiaanse kruidenbrood kun je in eigen keuken recreëren met behulp van de bakmix. Naast een molenwinkel, heeft De Drie Koornbloemen als enige brandersmolen een aan- en ingebouwde woning voor de molenaar. 

Molen De Vrijheid (1785)

Vanaf de hoogtijdagen tot 1917, en in de jaren ‘80 heeft molen De Vrijheid voor de jeneverindustrie gemaald. In de tussentijd heeft de molen veel pieken en dalen gekend. In 2004 blies een molenaar De Vrijheid weer nieuw leven in. De Vrijheid wordt nu ingezet voor bakkerijen, jeneverstokerijen, molenwinkels (waaronder De Drie Koornbloemen), molens van dichtbij en ver weg, diverse horeca en een kinderdagverblijf in Rotterdam. Sinds een halfjaar wordt er ook verkocht aan buitenlandse gasten, bijvoorbeeld uit Ethiopië. 

Molen De Nieuwe Palmboom (1901, herbouwd: 1993)

Onderweg naar onze laatste bestemming, lopen we voorbij molen De Noord. “Rutte eet hier graag met buitenlandse gasten”, fluistert Hugo ons toe. Maar ook voor veel havenbedrijven is de Noordmolen vaste prik. Je eet er vooral klassiekers, zoals carpaccio, zeevruchten, ribeye en crème brûlée. Een paar stappen verder ligt De Nieuwe Palmboom: een gedeeltelijke expositieruimte en tevens de locatie van onze borrel. Vrij recent is Japans restaurant Shunmem in de buurt geopend. De eigenaar trakteert ons op zogeheten ‘ramen sushi’, met noodles waarvan het meel gemaald wordt door de Schiedamse molens. Intussen proosten we met Zwart Nazareth van Herman Jansen en het vernieuwde kopstootje (met Noordt Dubbel) op een geslaagde dag.